ScaleHub
Platform Sectoren Klanten Kennis Prijzen Demo aanvragen →
Home/Kennis/Van Excel-schil naar één systeem
Automatisering · 7 min lezen

Van Excel-schil naar één systeem: hoe je dat aanpakt.

Er staat een bedrijf naast je ERP. Niet officieel, maar wel duidelijk: een verzameling Excel-bestanden die de gaten dichten die het systeem laat vallen. De THT-lijst, het marge-overzicht per partij, de planning op het whiteboard-tabblad, de contractposities, de keuringsregistraties. Iemand in je bedrijf zag ooit een gat, en dichtte het.

Dat is geen achterstand, dat is vakmanschap. En precies daarom mag je er niet zomaar overheen rijden bij een ERP-vervanging. Onder die lijstjes zit jaren werkkennis. Dit stappenplan helpt je inventariseren wat waarde heeft (meenemen) en wat alleen knip-en-plakwerk is (mag vervallen). Toepasbaar ongeacht welk ERP je kiest.

Waarom de schil ontstond

Niemand bouwt een Excel voor de lol. Iemand bouwde hem omdat hij hem nodig had.

Een Excel naast het systeem ontstaat altijd op één van drie manieren. Begrijpen welke, helpt om te bepalen wat je ermee doet:

  • Het systeem kon het niet. Een veld bestond niet, een berekening was er niet, een rapport ontbrak. Iemand bouwde een lijst om alsnog te kunnen sturen. Dat zijn de meest waardevolle Excels: ze beschrijven een werkwijze die het pakket niet aankon.
  • Het systeem deed het te ingewikkeld. De functionaliteit was er, maar niet bruikbaar in het tempo van de werkdag. Een snel lijstje in Excel won het van een traag scherm in het ERP. Hier zit werkwijze in, maar ook ongeduld.
  • Eén persoon vond het handig. Geen organisatorische noodzaak, maar een individuele oplossing. Vaak van een collega die er allang niet meer is, en het bestand wordt nog steeds gebruikt omdat niemand durft te stoppen.

Type één neem je mee. Type twee bouw je beter in, anders bouwt iemand hem na in het nieuwe systeem. Type drie kun je laten verdwijnen, maar pas nadat je hebt gecheckt of het echt niemand mist.

Stap 1 · Inventariseer

Eerst vinden, dan beoordelen.

Voor de meeste bedrijven is het aantal Excels groter dan ze denken. Een grondige inventarisatie vraagt twee weken, met een kort interview op elke afdeling. Drie vragen per gesprek:

  • Welke Excels gebruik je dagelijks? Niet "welke heb je open staan", maar welke gebruik je actief in je werk. Vraag of ze er een laten zien.
  • Wat vul je erin, en uit welk systeem haal je dat? Hier komt het overtyp-werk boven. Vaak: uit het ERP exporteren, in Excel plakken, dan handmatig aanvullen.
  • Wat doe je met het resultaat? Wie krijgt het, hoe vaak, en wat beslist diegene erop? Hier zie je welke lijsten echt stuurinformatie zijn en welke uit gewoonte bestaan.

Verzamel ze in een eenvoudige tabel: naam van de Excel, eigenaar, frequentie, waar de data vandaan komt, wat het besluit is dat erop genomen wordt. Bewaar ook screenshots van een werkende versie. Dat heb je bij de inrichting van je nieuwe systeem nodig.

Stap 2 · Categoriseer

Drie stapeltjes: meenemen, vervangen, vervallen.

Met de tabel uit stap 1 maak je drie groepen. De grenzen zijn niet altijd scherp, maar de richting is duidelijk:

  • Meenemen. Echte werkwijze: de THT-signalering, de partij-marge, het locatie-overzicht in de coldstore, de contractpositie per leverancier. Dit is de inhoud die in het nieuwe systeem geïntegreerd hoort te worden, op dezelfde logica, maar dan altijd actueel.
  • Vervangen. Lijsten die alleen bestonden omdat het oude systeem ze niet snel genoeg toonde: dagrapporten, voorraadoverzichten, marge-doorsneden. Die hoeven niet meer als Excel, ze worden schermen in het nieuwe systeem.
  • Vervallen. Lijsten die niemand actief gebruikt, lijsten van vroeger waar iedereen vergeten is hoe ze ontstonden, en het knip-en-plakwerk waar alleen ergernis uit voortkwam. Let op: laat de eigenaar dit bevestigen. Niet jij beslist wat vervalt.

Een goede leverancier loopt deze indeling met je door. Een mindere leverancier wil het lijstje niet zien en belooft "we zien wel hoe het loopt". Dat laatste is een rode vlag.

Stap 3 · Vertaal in eisen

Wat moet het nieuwe systeem kunnen?

De lijsten uit de "meenemen"-stapel zijn eigenlijk je eisen-pakket voor het nieuwe systeem. Niet als feature-lijst, maar als concrete vragen die je aan elke leverancier stelt:

  • Voor elke Excel: vraag een vergelijkbaar scherm of rapport. Niet een dashboard met kringgrafiekjes, maar het concrete antwoord op de vraag die in jouw Excel staat.
  • Test met echte data. Geef de leverancier een geanonimiseerde versie van een Excel, en vraag of hij het scherm in zijn pakket kan laten zien dat dezelfde vraag beantwoordt.
  • Vraag naar het exporteren. Als je later toch een uitzonderlijke vraag hebt, kun je dan zelf snel een lijst uit het systeem trekken? Een open API of een ingebouwde rapportage-tool helpt.

Dit is ook waar je merkt of een leverancier echt naar jouw werk wil kijken, of dat hij liever een standaard-presentatie geeft. Een eerlijke partij vraagt om de Excels, een minder eerlijke wuift ze weg.

Stap 4 · De overstap zelf

Bouw eerst in, dan om.

In de overstap is de schil het kwetsbaarste onderdeel. Het oude systeem en zijn Excels werken nog steeds, en de meeste mensen blijven daar uit gewoonte naartoe trekken zolang ze kunnen. Een paar werkbare regels:

  • Bouw de "meenemen"-lijsten eerst in. Zorg dat de nieuwe schermen er staan voordat je vraagt om de Excel los te laten. Anders blijft de Excel winnen.
  • Migreer met controlerondes. Eerst proefmigratie, dan jouw eigen cijfers ernaast leggen. Pas door als het klopt.
  • Stop het overtypen actief. Op een afgesproken datum: nieuwe partijen alleen nog in het nieuwe systeem. Niet "we proberen het". Hard.
  • Eer de "vervallen"-stapel. Maak het officieel: dit bestand wordt niet meer gebruikt. Anders blijft het stilletjes leven.

Reken op een paar maanden van overlap. In die periode bestaan beide systemen, en de Excels nog. Maar als je consistent bent, verschuift het zwaartepunt vanzelf. Een Excel die niemand meer bijwerkt, sterft een natuurlijke dood.

Wat ook met een goed systeem blijft

Eerlijk: één of twee Excels blijven bestaan.

Er zal altijd een uitzonderlijke vraag zijn die een rekenblad het beste oplost. Een ad-hoc analyse, een eenmalig rapport voor een specifieke klant, een berekening die je twee keer per jaar maakt. Dat is geen falen van het systeem, dat is wat Excel goed is.

Het verschil is dat zo'n bestand niet langer een tweede waarheid is. Het haalt zijn data uit één systeem, het bestaat tijdelijk, en het verdwijnt als de vraag beantwoord is. Niemand baseert zijn dagprijs op een Excel die ergens op een schijf leeft. De voorraadstand is overal hetzelfde, ook als iemand er ad hoc op rekent.

Dat is het verschil tussen een schil en een rekenblad. De schil is gegroeid omdat het systeem niet meekon. Een rekenblad is een tijdelijk hulpmiddel naast een systeem dat wel meekan. Het eerste is een symptoom, het tweede is gezond.

Lees ook

Twee andere artikelen over hetzelfde.

Wil je een eerlijke check op jouw Excel-schil? In een korte intake van 10 minuten lopen we samen de belangrijkste door. Daarna volgt een demo van een uur op jouw processen.

Demo aanvragen